برای خرگوش بالغ یونجه خشک بهتره یا پلت و چقدر از هر کدوم بدم؟

پاسخ مستقیم: یونجه یا پلت؟ کدام‌یک اولویت دارد؟

اگر بخواهیم پاسخ کوتاه و قاطعی بدهیم، یونجه خشک علوفه‌ای قطعاً بسیار مهم‌تر و حیاتی‌تر از پلت است. در واقع، بدون پلت خرگوش شما می‌تواند با دریافت یونجه مرغوب و سبزیجات تازه زندگی سالم و کاملی داشته باشد، اما بدون یونجه خشک، خرگوش در مدت کوتاهی با بیماری‌های دردناک دندانی، چاقی مفرط، سنگ مثانه و انسداد یا توقف کشنده حرکات دستگاه گوارش روبه‌رو خواهد شد.

اشتباه بسیار رایجی که در میان بسیاری از سرپرستان وجود دارد، نگاه کردن به پلت به عنوان غذای اصلی است، زیرا پلت‌ها بسته‌بندی راحتی دارند و خرگوش‌ها به دلیل طعم فشرده آن‌ها را با ولع می‌خورند. واقعیت بیولوژیک خرگوش‌ها این است که دستگاه گوارش و دندان‌های این جانوران برای هضم فیبرهای سخت، بلند و کم‌کالری فرگشت یافته است. بنابراین پلت فقط یک مکمل کمکی برای جلوگیری از کمبودهای احتمالی ویتامین و مواد معدنی است، نه غذای اصلی.

چرا یونجه خشک برای خرگوش بالغ حیاتی است؟

دندان‌های خرگوش، چه دندان‌های پیشین جلویی و چه دندان‌های آسیای عقبی، در سراسر طول عمر حیوان به‌طور مداوم هفته‌ای چند میلی‌متر رشد می‌کنند. تنها عاملی که باعث ساییده شدن طبیعی این دندان‌ها می‌شود، عمل جویدن رفت و برگشتی و طولانی‌مدت الیاف زبر یونجه خشک است. پلت‌ها با اولین فشار فک خرد و پودر می‌شوند و هیچ سایش دندانی مؤثری ایجاد نمی‌کنند؛ به همین دلیل خرگوش‌هایی که کم یونجه می‌خورند دچار تیغه‌های دندانی خطرناک (Spurs) می‌شوند که زبان و گونه آن‌ها را زخم می‌کند.

دومین نقش حیاتی یونجه، تنظیم حرکات منظم لوله گوارش است. روده کور یا سکوم خرگوش محل تخمیر فیبرهای غیرقابل هضم به کمک باکتری‌های مفید است. کمبود این فیبرهای خشن سبب کند شدن حرکات دودی روده و در نهایت بروز عارضه مرگبار ایست گوارشی (GI Stasis) می‌شود. فیبر بلند موجود در یونجه آب را در مجرای روده نگه می‌دارد و حرکت محتویات را روان می‌سازد.

چقدر پلت و چقدر یونجه باید در روز به خرگوش داد؟

میزان مصرف این دو ماده غذایی باید کاملاً تفکیک شده و بر اساس وزن بدن خرگوش تنظیم شود. برای یک خرگوش بالغ عقیم‌شده و دارای تحرک معمولی داخل خانه، مقادیر روزانه استاندارد به شرح زیر است:

• یونجه خشک: نامحدود و همیشگی. حجم یونجه مصرفی روزانه یک خرگوش باید حداقل معادل اندازه جثه فیزیکی خودش باشد و ظرف علوفه نباید حتی برای یک ساعت کاملاً خالی بماند.
• پلت ساده بر پایه تیموتی: روزانه بین ۲۰ تا ۲۵ گرم (معادل ۱ تا حداکثر ۲ قاشق غذاخوری سرپر) به ازای هر ۱ تا ۲ کیلوگرم از وزن استاندارد بدن.
• سبزیجات تازه برگ‌دار: یک تا دو لیوان کوچک خرد شده از سبزیجات کم‌کلسیم مانند گشنیز، ریحان، شوید، جعفری به مقدار کم، و برگ کاسنی.

جدول مقایسه ارزش و نقش یونجه در برابر پلت

نمودار سهم اجزای تغذیه روزانه خرگوش بالغ

چگونه پلت مناسب را انتخاب کنیم و از چه مواردی پرهیز کنیم؟

پلت‌ها در بازار تنوع بسیار بالایی دارند، اما بیشتر محصولاتی که برای جلب توجه صاحبان حیوانات با دانه‌های ذرت، غلات خرد شده، تکه‌های رنگی و مغزها ترکیب شده‌اند (معروف به رژیم موسلی یا پلت مخلوط)، برای خرگوش به شدت خطرناک هستند. خرگوش‌ها به طور طبیعی بخش‌های شیرین و نشاسته‌ای را جدا کرده و قطعات فیبری را باقی می‌گذارند که این امر به مرور زمان سبب سوءتغذیه شدید، سندروم کبد چرب و کمبود شدید کلسیم در دندان‌ها می‌شود.

هنگام خرید پلت برای خرگوش بالغ همواره به موارد زیر توجه داشته باشید:

• پلت‌ها باید کاملاً یکدست و یک‌رنگ (سبز مایل به قهوه‌ای طبیعی) و بدون تکه‌های دانه، ذرت خشک یا غلات رنگی باشند.
• ماده اولیه مندرج در جدول ترکیبات پلت باید علف تیموتی (Timothy Grass) باشد، نه آلفالفا یا گندم و جو.
• میزان فیبر خام موجود در پلت باید حداقل بالای ۲۰ درصد (ایده‌آل بین ۲۲ تا ۲۵ درصد) باشد.
• میزان پروتئین پلت خرگوش بالغ نباید از ۱۲ تا ۱۴ درصد فراتر برود.
• میزان کلسیم باید بین ۰٫۴ تا ۰٫۸ درصد کنترل شده باشد تا از ترسیب کلسیم در مثانه پیشگیری شود.

برنامه گام‌به‌گام برای اصلاح رژیم خرگوش معتاد به پلت

اگر خرگوش شما در حال حاضر حجم زیادی از پلت یا دانه‌های آجیلی مصرف می‌کند و اصلاً سراغ یونجه خشک نمی‌رود، هرگز نباید پلت را ناگهانی قطع کنید. کاهش ناگهانی مواد غذایی می‌تواند کبد خرگوش را وارد فاز اسیدوز و شوک کند. این فرایند باید آرام و پیوسته در طول ۲ تا ۳ هفته انجام شود:

1. 1

   گام اول: حذف تنقلات و دانه‌های قندی

   کلیه غلات، دانه‌ها، قطعات میوه خشک و مخلوط‌های رنگی پلت را کنار بگذارید و مقدار مصرف فعلی پلت را اندازه بگیرید.

2. 2

   گام دوم: کاهش تدریجی ۲۰ درصدی پلت در هر هفته

   هر چند روز یک‌بار حجم پلت روزانه را اندکی کم کنید و آن را صرفاً در ساعتی مشخص (مثلاً غروب‌ها) در اختیار خرگوش بگذارید تا در طول روز به خاطر گرسنگی به خوردن یونجه تشویق شود.

3. 3

   گام سوم: جذاب کردن یونجه خشک

   یونجه‌ها را از انواع مختلف و باکیفیت سبز و معطر تهیه کنید. یونجه را در رول‌های مقوایی فشرده کنید یا نزدیک توالت خرگوش بگذارید، زیرا خرگوش‌ها دوست دارند حین استفاده از ظرف خاک یونجه بخورند.

4. 4

   گام چهارم: تثبیت مقدار هدف

   پس از گذشت ۲ تا ۳ هفته، میزان پلت را به همان مقدار استاندارد روزانه (۱ تا ۲ قاشق غذاخوری) برسانید و مطمئن شوید که یونجه مصرفی حیوان چندین برابر شده است.

علائم هشدار: چه زمانی تغذیه نادرست نیازمند مراجعه به دامپزشک است؟

دستگاه گوارش خرگوش تحمل نوسانات شدید یا توقف کارکرد را ندارد. هرگونه اختلال در تعادل نسبت یونجه به پلت به سرعت علائم بالینی واضحی تولید می‌کند. به عنوان مثال، عدم دفع مدفوع حتی برای ۸ تا ۱۲ ساعت یک وضعیت اورژانس مرگبار پزشکی تلقی می‌شود.